AGAMY
Agamy to duża, licząca ponad 300 gatunków i bogata w różnorodne formy grupa, której przedstawiciele zamieszkują różnego typu środowiska w tropikalnych rejonach Europy i Azjii, Afryki, Australii i sąsiadujących wysp; nieliczne gatunki zasiedlają strefę umiarkowaną. Są to wyłączne jaszczurki Starego Świata; nie ma agam w Nowym Świecie, gdzie analogiczne środowiska zajęte są przez legwany.
Cechą, która pozwala rozróżnić agamy i legwany, poza rozmieszczeniem geograficznym, jest sposób osadzenia zębów. Mianowicie, u wszystkich agam zęby, podobnie jak u hatterii, są akrodontyczne - przyrośnięte do krawędzi szczęk, natomiast u legwanów są pleurodontyczne - przyrośnięte do wewnętrznej strony szczęk, podobnie jak u wszystkich pozostałych jaszczurek.
Agamy są jaszczurkami o dość masywnej budowie, ale raczej niedużych rozmiarów. Żaden z gatunków nie przekracza 1 m długości. Mają zwykle dość szeroką głowę, mocne, długie nogi i długi ogon. Łuski pokrywające głowę są drobne i nieregularnie rozmieszczone. Tułów i ogon często jest pokryty twardymi i szorstkimi łuskami, zwykle opatrzonymi zgrubieniem lub kilowatym wyrostkiem, czasem kolcem. Wiele agam, podobnie jak wiele legwanów, ma wspaniałe ozdoby w postaci rozmaitych kołnierzy, grzebieni czy innych skórnych fałdów i narośli, szczególnie silnie rozwinięte u samców.
Agamy podobnie jak legwany, maja bardzo mocne poczucie własności zajętego przez siebie terenu, którego zaciekle bronią. Agamy dobrze widzą, wzrok gra w ich życiu ważniejszą rolę niż węch. Dobrze rozwinięte oczy są osłonięte powiekami, a u form pustynnych często na brzegu powiek znajdują się łuski, które jak rzęsy chronią oko przed nawiewanym przez wiatr piaskiem.
Głównym pokarmem agam są owady lub inne lądowe stawonogi; duże gatunki bywają roślinożerne albo żywią sie pokarmem mieszanym, roślinno-zwierzęcym. Są to jaszczurki o dziennej aktywności, wiele gatunków żyje w bardzo suchych rejonach, można je spotkać również na pustyniach. Pustynne formy mają duże zdolności regulowania temperatury ciała poprzez odpowiednie zachowanie się - odpowiadający warunkom rytm aktywności, przyjmowanie określonej, najbardziej w danych warunkach korzystnej pozycji. Godziny największego upału przeczekują w ukryciu w szczelinach skał, pod kamieniami. Przed nadmiarem słońca bronią się spłaszczając bocznie ciało, przez co stają się smuklejsze, przy czym ustawiają sią tak, by jak najmniejsza porcja promieniowania słonecznego padała na ich skórę, a jednocześnie najwyżej, jak mogą, unosza brzuch nad gorący piasek. Odwrotną pozycję przyjmują rano, kiedy chcą rozgrzać się i pobrać jak najwięcej ciepła.
Charakterystyczną cecha agam jest duża zdolność do szybkiej zmiany kolorów. Zmiany barwy, połączone z unoszeniem i rozwijaniem skórnych fałdów, grają ważną rolę w rytualnych walkach samców. Różnorodność form w tej grupie jest bardzo duża; bardzo liczne gatunki żyją na ziemi wśród skał, niektóre związane są z wodą, są też formy nadrzewne, a wśród nich jest nawet jaszczurka latająca.
Szeroki zasięg występowania ma rodzaj Agama, do którego należy 60 gatunków tzw. agam właściwych, zasiedlających Afrykę i południowo-zachodnią Azję; jeden gatunek hardun (A. stellio), żyje w Europie w południowej części Bałkanów. Do tego rodzaju należą raczej nieduże jaszczurki, chociaż niektóre gatunki osiągają prawie 40 cm długości. Większość stanowią drobne formy - o długości 12 - 30 cm, mające trójkątną głowę, spłaszczone ciało i długi obły, ostro zakończony ogon. Zazwyczaj nie mają workowatego fałdu na podgardlu. Agamy te najliczniej zamieszkują stepy i sawanny, ale występują też w gorących skalistych pustyniach i w wilgotnych lasach tropikalnych.
Najbardziej znanym gatunkiem jest A.agama,
Do rodzaju Phrynocephalus należą najmniejsze agamy. Te drobne jaszczurki po polsku nazywane są krągłogłówkami.
Bardzo interesujące są agamy z rodzaju biczogonów ( Uromastyx ), które należą do nielicznych wśród agam form grzebiących.
W pustynnych środowiskach Australii żyje bardzo dziwaczny, kolczasty przedstawiciel rodziny agam - moloch ( Moloch horridus ).
Również w Australii żyją agamy z rodzaju Amphibolurus.
Do najbardziej znanych jaszczurek należy inny przedstawiciel agam - agama kołnierzasta ( Chlamydosaurus kingii ), zamieszkująca Północną i północno-zachodnią Australię oraz Nową Gwineę.
Związane z wodą są największe wśród agam formy rodzaju Hydrosaurus. Największe rozmiary osiąga H. amboinensis dochodzący do 110 cm długości. Innym przedstawicielem agamy wodnej jest chińskia (zielona) agama wodna (Physignathus cocincinus).
Spośród nadrzewnych agam najbardziej znane są gatunki z rodzaju Calotes występujące na wielkim obszarze od Iranu do Nowej Gwinei.
W tropikalnych lasach w indiach, w południowo-wschodniej Azji, na Cejlonie, Jawie, Sumatrze i Borneo, na Półwyspie Malajskim i w Indochinach żyją latające smoki, które też należą do rodziny agam, tworząc w niej jedyny rodzaj skupiający prawdziwie latające jaszczurki, Jest to rodzaj Draco, do którego należy 12-15 gatunków.